‘Cool, zo’n lab in je buik!’

Thijs, leerling van de tweede klas van het Technasium van het Goois Lyceum uit Bussum, zag het helemaal zitten. Een minuscuul laboratorium in je buik dat allerlei lichaamsfuncties registreert en bij een eventuele afwijking een berichtje stuurt aan je personal health coach. Zijn klasgenoten zagen het iets minder zitten. Stel dat het apparaat niet goed werkt, dan zit je er mooi mee in je maag.

Een medisch laboratorium dat zo klein is dat je het kunt inslikken was een van de voorbeelden van nanotechnologie die langs kwamen op het afsluitende festival van de NanoVideoHunt in het Instituut Beeld en Geluid in Hilversum. Een ander voorbeeld waren medicijnen die heel doelgericht worden afgeleverd bij zieke cellen of organen in je lichaam. Daardoor verbetert de werking van het medicijn en verminderen de bijwerkingen.

Om de effectiviteit van gericht afleveren van medicijnen te illustreren, speelden de scholieren van het Bussumse Technasium de werking na. Een paar leerlingen werden gebombardeerd tot medicijn en kregen een rode clownsneus op. De rest van de leerlingen was of een gezonde cel of een zieke cel. In de eerste ronde moest het medicijn zoveel mogelijk cellen zien te tikken; in de tweede ronde konden ze zich beperken tot alleen de zieke cellen. Daardoor werd op macroschaal duidelijk dat je op nanoschaal minder medicijn nodig hebt, als je alleen de zieke cellen uitschakelt.

Tijdens het festival legde Carl Koppeschaar de leerlingen enkele dilemma’s voor uit Het Grote Nano-Onderzoek. Een ervan was ‘nanonaise’, een mayonaise die veel minder vet is, omdat de vetbolletjes gevuld zijn met water. Het gaat om nanodeeltjes die niet van nature in levensmiddelen zitten, maar kunstmatig worden gemaakt. De meerderheid van de scholieren zou die nanonaise waarschijnlijk wel eten, mits op het etiket vermeld wordt dat er nanodeeltjes in zitten. Dat hoeft geen probleem te zijn, want de ingrediënten staan toch al op het etiket.

In zijn algemeenheid vonden de scholieren dat de overheid zich best mag bemoeien met de ontwikkeling van nanotechnologie. Dat kun je niet alleen maar aan wetenschappers en bedrijven overlaten. Aan de andere kant moet de overheid zich niet met elk detail bemoeien. Je moet ook ruimte hebben om iets te kunnen ontwikkelen, zo luidde een van de reacties. Een genuanceerd oordeel dus, over de rol van de overheid. Genuanceerder dan dat van de ‘nano-meters’ die meedoen aan Het Grote Nano-onderzoek, vond medeorganisator van het onderzoek, Ronald Smallenburg.

Naast Het Grote Nano-onderzoek presenteerden ook enkele andere projecten van Nanopodium zich tijdens het festival. In de pauze bijvoorbeeld konden de leerlingen NanoTrivia spelen, een online bordspel met vragen over nanotechnologie. Na de pauze wachtte hen nog Nano is Groot, een theaterdebat over nanotechnologie, waar pittig werd gediscussieerd over allerlei zaken die direct of indirect te maken hebben met de ontwikkeling van nanotechnologie.

Hoewel breed aangekondigd was de opkomst voor het NanoVideoHunt Festival aan de schrale kant. Astrid Ventevogel, een van de organisatoren, had daar wel een verklaring voor. ‘Wat we ons vooraf niet gerealiseerd hebben, is dat de NanoVideoHunt vooral is gespeeld door 12- en 13-jarigen. Dat blijkt ook uit de leeftijd van de deelnemers die een camera wonnen. Van de tien camera’s zijn er drie gewonnen door 13-jarigen, drie door 14-jarigen en drie door 15-jarigen. Vrij jonge kinderen dus en die komen niet zonder begeleiding naar zo’n festival.  De laatste ging overigens naar iemand van 48, niet direct de doelgroep dus.

Uit een inventarisatie blijkt dat ruim 7000 jongeren de site van NanoVideoHunt op Hyves hebben bezocht. Achthonderd van hen speelden het spel, waarin een nanobot in het maagdarmkanaal informatie verzamelt en op zoek gaat naar virussen. Een groot aantal jongeren deed daarnaast mee aan de video hunt, een virtuele jacht op filmpjes op het internet, die je alleen maar kon vinden als je iets wist van nanotechnologie. De eerste die het filmpje ontdekte won een camera.

De achtergrond van de deelnemers laat zien dat bijna de helft (46%) een VO-opleiding doet of heeft gedaan en ruim een kwart een MBO-opleiding. Bijzonder is ook dat ruim 60 procent meisje is. Tenslotte suggereren de geregistreerde achternamen dat veel van de deelnemers een Marokkaanse achtergrond hebben. Daarmee heeft de NanoVideoHunt het patroon doorbroken dat informatie over wetenschappelijke en technische onderwerpen meestal wordt opgepikt door jongens met een VWO-opleiding.

Met dank aan Jaap Willems.

Verslag van het NanoVideoHunt festival op 10 november 2010 door Joost van Kasteren.
Lees hier meer over het project NanoVideoHunt.