Een lepeltje Nano in je koffie

Voor het tegengaan van klonters bij het maken van soepen, sauzen en andere poedervormig producten gebruikt de levensmiddelenindustrie al jarenlang silica (siliciumdioxide). Heel zuiver zand, zeg maar. Het wordt gemalen tot deeltjes van rond de 10 nanometer en toegevoegd aan droge producten. Als het er in zit, wordt dat op de verpakking aangegeven met E-nummer 551.

Volgens de fabrikanten klonteren de anti-klonterdeeltjes samen tot grotere agglomeraten, maar uit het onderzoek van Susan Dekker van het RIVM en anderen blijkt dat er toch nanodeeltjes silica in de soepen en sauzen voorkomen. Dat varieert van 4 procent van het totale gehalte aan silica in pannenkoekenmix tot 33 procent in de onderzochte instant aspergesoep. De silica in de koffiecreamer blijkt – nadat je het in je koffie hebt gedaan – voor ruim 40 procent uit nanodeeltjes te bestaan.

Op basis van een – naar eigen zeggen, hoge – schatting van de consumptie van poedervormige levensmiddelen, komen de onderzoekers op een consumptie van silica nanodeeltjes van 124 milligram per dag, ofwel 1,8 milligram per kilogram lichaamsgewicht van een gewone volwassene. Uit proeven met ratten blijkt dat er pas een effect valt waar te nemen bij een consumptie van 1500 milligram per kilo lichaamsgewicht. Een marge van 850 keer de blootstelling, dus ruim boven de veiligheidsmarge van 100 die normaliter wordt aangehouden.

Geen probleem dus? Ja en nee. Op basis van de bestaande methoden om de veiligheid van voedingsmiddelen te onderzoeken is er geen probleem: silica is veilig. Dat is vorig jaar nog door de European Food Safety Authority (EFSA) bevestigd. Het punt van de onderzoekers is echter dat die klassieke analysemethoden mogelijk tekort schieten. We weten niet in welke vorm die nanodeeltjes silica worden opgenomen, schrijven ze. Lossen de nanodeeltjes op in het maagdarmkanaal dan is er niets aan de hand. Lossen ze echter niet op en worden ze als deeltje opgenomen, dan weten we niet precies wat er gebeurt. Daarom pleiten ze voor nader onderzoek naar het wedervaren van nanodeeltjes silica in het maagdarmkanaal.

Tot die tijd vindt de Consumentenbond dat de Voedsel- en Waren Autoriteit een uitspraak moet doen of het anti-klontermiddel E551 uit voorzorg van de markt moet worden gehaald. De Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie is tegen het van de markt halen, omdat er - na tientallen jaren gebruik van anti-klontermiddelen - geen enkel nadelig effect is geconstateerd.

Voor meer informatie zie ook de website van de Consumentenbond.