Verslag van het theaterdebat Nano is Groot op 30 juni 2010 met een reactie vanuit het publiek:

Wie heeft er toegang tot mijn gegevens als allerlei waardes in mijn lichaam makkelijk te volgen zijn?

Vandaag speelt theatergroep ‘Mens in de maak’ in de Stadschouwburg van Utrecht een van de laatste voorstellingen van ‘Nano is groot’, een interactieve show over de wereld van de nanotechnologie die het het Nederlandse publiek een half jaar lang heeft voorgeschoteld. Net als bij vorige voorstellingen wordt het publiek heen en weer geslingerd tussen serieuze discussies en hilarische toneelstukjes. En het werkt: het publiek verlaat de zaal wijzer, maar heeft vooral een leuke avond gehad. 

Buiten smelt de zon het asfalt. 30 juni, half 9 ’s avonds en nog steeds is het 25 graden. Niet echt weer om een theatervoorstelling over nanotechnologie bij te wonen. Toch hebben zo’n 25 man de weg naar de Stadsschouwburg in Utrecht weten te vinden om daar theatergroep ‘Mens in de maak’ te zien optreden. Het publiek is gemêleerd: oud, jong, geïnformeerd, leek, man en vrouw. Alles zit er bij. Het zijn er iets minder dan bij vorige minder-goed-weer voorstellingen, maar het publiek is fanatiek en de discussies zijn levendig.

“We kunnen allemaal zien dat het niet goed met je gaat, Henk,? zegt de vrouwelijke acteur op het podium. Ze speelt een reclasseringsambtenaar en volgt via een nanotechnologisch apparaat bloedwaardes van Henk, die niet op vrije voeten is gesteld. “Ik zie dat je stresshormonen op de dezelfde waardes zitten als toen je je misdaad pleegde,’ vervolgt ze. ‘Dat baart me zorgen.’ Volgens Henk zelf gaat het echter prima, en heeft hij hoogstens wat last van seksuele intimidatie op het werk. Volgens hem is dat de reden van de verhoogde stresshormoonconcentratie, en hoeft zijn reclasseringsambtenaar zich geen zorgen te maken over recidive.

Het toneelstukje, dat zich afspeelt in 2030, is onderdeel van de discussie: ‘wie heeft er toegang tot mijn gegevens als allerlei waardes in mijn lichaam makkelijk te volgen zijn?’ De meeste aanwezigen zien het gevaar van instanties die te veel weten in, maar zien het niet met zo’n vaart lopen als de acteurs voor doen komen. ‘Het zou betekenen dat iedereen zou weten hoe al die gegevens te interpreteren. Verhoogde waardes kunnen allerlei betekenissen hebben die niet eenduidig zijn,’ stelt iemand uit het publiek. ‘Bovendien,’ zo zegt een ander, ‘wie bepaalt wat waar is, en wat de gegevens betekenen? Dat blijft mensenwerk.’

Ook het eerste stuk van de avond gaat over de vraag: wat doen we met alle informatie die nanotechnologie, en vooral die gebruikt in de geneeskunde, oplevert? Een acteur probeert – wederom in 2030 – het gordijn dicht te doen nadat hij opgestaan is en zich somber voelt. Het gordijn staat echter in verbinding met een pc en die laat het niet toe, omdat zonlicht goed voor een mens is, vooral onder depressieve omstandigheden. Gevolg: de gordijnen gaan automatisch weer open tot groot chagrijn van de acteur. Ondertussen heeft een nanotechnologie apparaatje in zijn bloed zorgwekkende waardes gemeten. ‘Ga eens sporten’ en ‘drink eens wat minder’ klinkt er vervolgens uit het computerkastje boven de wastafel.

De essentiële vraag, zo verwoordt iemand uit het publiek, is of nanotechnologie iemands autonomie aantast. In het toneelstukje doet het dat, maar met goede regelgeving voorafgegaan door een diepgaand ethisch debat hoeft dat niet. ‘Ik wil zo computer uit kunnen zetten, en ik wil ook dat de gegevens alleen voor mij zijn.’ zegt een vrouw van middelbare leeftijd uit het publiek. Een ander denkt dat het wel nuttig kan zijn dat de gegevens worden doorgestuurd naar ziekenhuizen en experts. ‘Als ik maar zelf kan beslissen wat ik wel en niet doorstuur,’ zegt ze.

Opvallend is dat het gros van de discussies vanavond gaat over hoe technologie de samenleving, en vooral de autonomie kan aantasten, en hoe dat te voorkomen is. Dat soorten vragen zijn zo oud als de weg naar Rome en zijn toepasbaar op alle nieuwe technieken, niet alleen op nanotechnologie. Dat geeft ook de debatleider van de avond, Frank Kupper, toe: ‘Nanotechnologie is echter een convergentie van allerlei vakgebieden en versnelt het proces waarmee techniek onze samenleving binnendringt. De discussies die deze avond worden gevoerd, worden dus sneller actueel.’
Vijf kwartier gaan de toneelstukjes en de bijbehorende discussies over de toepassing van nanotechnologie in de gezondheidszorg. Het blijkt dat vooral dat thema de gemoederen verhit. Toch is de meerderheid van het publiek positief over de kansen voor nanotechnologie en heeft het vertrouwen in dat een goed ethisch debat de gevaren binnen de perken houdt.

In het laatste kwartier van de voorstelling gaat het theatergezelschap in op de vraag of het publiek al zonnebrandcrème, cosmetica of een mars vervaardigt met nanotechnologie zou consumeren. Vooral de eerste twee worden positief ontvangen. ‘Er is al zonnebrandcrème met nanodeeltjes op de markt,’ weet een toeschouwer. Maar zelf de nanomars zou door het merendeel zonder problemen verorbert worden, maar vijf van de 25 mensen zijn huiverig. Wel willen de meeste aanwezigen dat het op de verpakking komt te staan, ook al zegt iemand dat ‘als het op de markt komt in Nederland je er vanuit mag gaan dat het veilig is.

Met ‘De grote Onderdelenshow’ wordt de avond afgesloten. Via een ‘Idols’-achtige formule mag een stel bij elkaar een minpunt aanwijzen dat vervolgens met nanotechnologie verbeterd gaat worden. De vrouw wil dat haar man Janus wat actiever wordt en meer initiatief toont in hun relatie. Hij krijgt daartoe per direct een nanorobotje in zijn hersenstam geïnjecteerd die hem gelijk actiever maakt. Vice versa wil Janus dat zijn vrouw Priscilla stevigere teenspieren krijgt, zodat zij niet elke keer bij wateryoga als eerste het zwembad uitmoet. Ook dit wordt probleemloos geregeld door de presentator.

De meeste aanwezigen zouden zich wel kunnen voorstellen dat iets dergelijk in de toekomst werkelijkheid wordt. ‘Ethische grenzen rekken vaak op als technologieën nieuwe dingen mogelijk maakt,’ besluit iemand, ‘maar een goed debat kan gevaren en excessen binnen de perken houden, ook in de toekomst.’

Verslag van het theaterdebat Nano is Groot op 30 juni 2010 door Hidde Boersma.

Reacties

Commenting is not available in this weblog entry.