Nanovisie van Tsjalling Swierstra, Hoogleraar techniekfilosofie, TU Twente:

‘Alleen buiten het laboratorium wordt zichtbaar hoe een nieuwe techniek als nanotechnologie bestaand gedrag verandert.’

‘Natuurlijk is het belangrijk of nanotechnologie veilig is. En natuurlijk moeten we eisen dat wetenschap, industrie en overheid innig samenwerken om niet alleen de nanodeeltjes zo klein mogelijk te krijgen, maar ook de daarmee verbonden gezondheids- en milieurisico’s. Maar dat lijkt me eerlijk gezegd wel een redelijk saai onderwerp voor een publieke discussie over nanotechnologie.’

‘Want technologie doet zo heel veel meer dan alleen maar gevaarlijk of ongevaarlijk zijn! Zij verandert de wereld, de samenleving, hoe we zaken aanpakken – bijvoorbeeld de zorg of de voedselproductie - hoe we met elkaar omgaan, en niet te vergeten: techniek verandert onszelf: wat we verwachten, hopen, wensen, eisen, moeten. Techniek verandert onze normen, onze waarden, onze idealen.’

‘Techniek is kortom geen suffe lakei die gehoorzaam onze bevelen. Integendeel! Techniek is een spannende, verrassende, uitdagende, onbetrouwbare, gulle, inhalige, behulpzame, veeleisende en ga maar door partner. Zij zal ons altijd verrassen – soms op heel leuke manier. Soms ook op een veel minder leuke manier.’

‘Neem teer-arme sigaretten: die zorgden voor meer longkanker, omdat mensen die ‘gezonde’ sigaretten meer gingen roken. Of neem spaarlampen. Omdat die zo zuinig waren, monteerde iedereen die op voorheen onverlichte plaatsen en liet ze dag en nacht liet branden. Met meer stroomgebruik als gevolg. Mensen gaan zich dus anders gedragen vanwege een nieuwe techniek.’

‘Maar de verrassende gevolgen kunnen ook prettig zijn. Zoals bij de pil. Die heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de vrouwenemancipatie. Maar de pil had ook gevolgen voor mensen die deze medische technologie zelf niet eens gebruikten. Bijvoorbeeld voor al die mannen van wie de echtgenote opeens emancipeerde. Maar ook voor homoseksuelen. Eeuwenlang was het voornaamste morele bezwaar tegen homo’s dat ze seks voor het lekker hadden, niet voor de voortplanting. Maar als de nieuwe technologie de band tussen seks en voortplanting doorsnijdt, en hetero’s dus ook seks voor de leuk hebben, dan valt de grond onder dit bezwaar weg.’

Een risicoanalyse van een nieuwe techniek is nodig, maar onvoldoende. Daarmee volstaan zou neerkomen op alleen maar praten over de gezondheidseffecten van de pil, niet over de sociale, culturele en morele gevolgen daarvan. Op alleen praten over de vraag of de straling van mobieltjes gevaarlijk is voor onze hersenen, niet over het feit dat die dingetjes een economische en sociale revolutie te weeg brengen in de moderne samenleving.

Als we discussiëren over de vraag: willen we dit, dan moeten we ons voorstellen hoe die techniek gaat functioneren zodra ze het laboratorium verlaat en de samenleving intrekt. Krijgen we er echt betere zorg, spannender sport of leuker werk door? Alleen buiten het laboratorium wordt zichtbaar hoe nieuwe technieken bestaand gedrag veranderen.

Over dit soort dingen moet het veel meer gaan in de discussie over nanotechnologie. Alledaagse, praktische, dingen. Hoe gaan allerlei toepassingen van nanotechnologie ons leven beïnvloeden? En hoe zorgen we er zo goed en kwaad als dat gaat voor dat we voor zo weinig mogelijk vervelende verrassingen komen te staan, waarvan we achteraf dan zeggen: tja, dat was ook eigenlijk wel te voorzien geweest.

De nanovisie van Tsjalling Swierstra is opgetekend door Hidde Boersma tijdens het slotdebat “Nanokaravaan” op 15 juni 2010.

Reacties

de discussie over risico’s kan in eerste intantie gevoerd worden door specialisten met het publiek (eventueel via de media, of sites als deze) als kritische toeschouwer, die handelend kan optreden als het nodig is om eisen te stellen. de werkelijk interessante en veel ingrijpender discussie over nano in het bizonder en nieuwe technologie in het algemeen moet gaan over onszelf en wat het doet met ons dagelijks leven. wat voor soort leven stellen we ons voor, zijn er grenzen aan toepassing van ontwikkelingen en kunnen we die beïnvloeden

reinbrand visman op 26-08-2010

Commenting is not available in this weblog entry.